Trong lịch sử huy hoàng của cách mạng Việt Nam thế kỷ XX, tên tuổi và sự nghiệp của đồng chí Phạm Văn Đồng luôn tỏa sáng như một biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và đạo đức cách mạng. Là người học trò xuất sắc, người cộng sự gần gũi và tin cậy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Phạm Văn Đồng đã dành trọn cuộc đời hơn 70 năm hoạt động cách mạng cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Nhân kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Văn Đồng (01/3/1906 - 01/3/2026) - một dịp để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, trong đó có đội ngũ cán bộ, nhà giáo và học sinh, sinh viên ngành Giáo dục và Đào tạo bày tỏ lòng biết ơn vô hạn, thành kính tưởng nhớ một nhà lãnh đạo lỗi lạc, nhà ngoại giao tài ba và nhà văn hóa lớn của dân tộc. Bài viết này nhằm khẳng định và tôn vinh những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng, từ đó tiếp thêm động lực cho công cuộc đổi mới đất nước hiện nay.
Đồng chí Phạm Văn Đồng (01/3/1906 - 01/3/2026)
Cuộc đời cách mạng và quá trình tôi luyện trong ngọn lửa đấu tranh của đồng chí Phạm Văn Đồng
Đồng chí Phạm Văn Đồng, bí danh Tô, sinh ngày 01 tháng 3 năm 1906 tại xã Đức Tân, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Sinh ra trong một gia đình trí thức yêu nước, trên mảnh đất giàu truyền thống quật cường, đồng chí đã sớm tiếp thụ tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh chống lại ách đô hộ của thực dân phong kiến.
Năm 1925, khi mới 19 tuổi, đồng chí đã tích cực tham gia phong trào bãi khóa của học sinh, sinh viên tại Hà Nội để tang cụ Phan Chu Trinh. Tiếp theo, một bước ngoặt lớn trong cuộc đời cách mạng của đồng chí là năm 1926, khi đồng chí sang Quảng Châu (Trung Quốc), tham dự lớp huấn luyện cán bộ do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc tổ chức. Tại đây, đồng chí được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, chính thức bước vào con đường cách mạng vẻ vang dưới sự dẫn dắt trực tiếp của người thầy vĩ đại Hồ Chí Minh.
Những năm tháng sau đó ghi dấu giai đoạn đấu tranh kiên trung khi đồng chí đã biến mọi gian nan, thử thách thành ngọn lửa rèn đúc nên ý chí sắt đá và niềm tin bất diệt vào thắng lợi cuối cùng của Đảng và Nhân dân. Năm 1929, đồng chí bị thực dân Pháp bắt, kết án 10 năm tù và đày ra Côn Đảo. Trong "địa ngục trần gian" ấy, đồng chí Phạm Văn Đồng cùng các đồng chí của mình đã biến nhà tù thành trường học cách mạng. Ý chí sắt đá và niềm tin tuyệt đối vào thắng lợi cuối cùng của Đảng đã giúp đồng chí vượt qua mọi đòn roi tra tấn và sự đày ải của kẻ thù.
Năm 1936, sau khi được trả tự do, đồng chí không một phút ngơi nghỉ, lập tức bắt tay vào hoạt động cách mạng công khai tại Hà Nội, tham gia chỉ đạo mặt trận báo chí của Đảng. Đến năm 1940, đồng chí bí mật sang Trung Quốc gặp lại lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và tham gia xây dựng căn cứ địa cách mạng tại Cao Bằng. Sự sâu sát, quyết đoán của đồng chí trong việc xây dựng lực lượng vũ trang và củng cố căn cứ địa Việt Bắc đã góp phần quan trọng vào sự thành công của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Đồng chí Phạm Văn Đồng - Nhà lãnh đạo kiệt xuất với 32 năm trên cương vị Thủ tướng Chính phủ
Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí Phạm Văn Đồng được Đảng và Nhà nước giao phó nhiều trọng trách đặc biệt quan trọng. Từ vị trí Bộ trưởng Bộ Tài chính đầu tiên, đến Phó Thủ tướng và đặc biệt là 32 năm liên tục giữ cương vị Thủ tướng Chính phủ (1955 - 1987), đồng chí đã xác lập một kỷ lục về thời gian giữ cương vị đứng đầu Chính phủ trong lịch sử nước nhà. Điều này minh chứng cho sự tín nhiệm tuyệt đối của Trung ương Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và của Nhân dân đối với tài năng, đức độ của đồng chí.
Trên cương vị Thủ tướng Chính phủ, đồng chí Phạm Văn Đồng đã cùng với tập thể Bộ Chính trị và Ban Chấp hành Trung ương Đảng chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua những giai đoạn đầy biến động:
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Phạm Văn Đồng đã sát cánh cùng Trung ương Đảng và Chính phủ tham gia hoạch định và chỉ đạo thực hiện các quyết sách chiến lược mang tính bước ngoặt của cách mạng. Với bản lĩnh của một nhà lãnh đạo kiên cường, đồng chí đã quyết liệt chỉ đạo, huy động sức mạnh của toàn quân, toàn dân ta xây dựng hậu phương vững chắc, góp phần quan trọng cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi hoàn toàn, đỉnh cao là Chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu.
Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đồng chí đã chỉ đạo quyết liệt việc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, biến miền Bắc thành hậu phương lớn, chi viện kịp thời cho tiền tuyến lớn miền Nam, thực hiện khát vọng thống nhất Tổ quốc.
Trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, sau năm 1975, trước những khó khăn chồng chất của một đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh và bị bao vây cấm vận, đồng chí đã trăn trở, tìm tòi, chỉ đạo từng bước đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, xóa bỏ quan liêu bao cấp, đặt nền móng cho công cuộc Đổi mới vĩ đại năm 1986. Đồng chí Phạm Văn Đồng luôn nhấn mạnh rằng: Nhà nước ta là Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân. Tư duy lãnh đạo của đồng chí luôn gắn chặt với thực tiễn, coi trọng hiệu quả, chống lãng phí, quan liêu. Những chủ trương về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội do đồng chí chỉ đạo luôn thấm đẫm tinh thần nhân văn và trách nhiệm trước vận mệnh dân tộc.
Đồng chí Phạm Văn Đồng - Nhà ngoại giao tài ba và nhà văn hóa lớn
Bên cạnh sự nghiệp chính trị, đồng chí Phạm Văn Đồng còn được thế giới biết đến như một nhà ngoại giao xuất chúng. Với phong cách ngoại giao bản lĩnh và kiên định, trí tuệ và đầy sức thuyết phục, đồng chí đã để lại dấu ấn đậm nét trên trường quốc tế.
Năm 1954, trên cương vị Trưởng đoàn đại biểu Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Giơ-ne-vơ, bằng bản lĩnh và tài năng thương thuyết, đồng chí đã góp phần quan trọng vào việc ký kết Hiệp định, buộc thực dân Pháp phải thừa nhận độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Việt Nam. Hình ảnh người chiến sĩ ngoại giao Phạm Văn Đồng tại hội nghị đã trở thành biểu tượng của một dân tộc chính nghĩa và yêu chuộng hòa bình.
Đồng chí cũng là một nhà văn hóa tiêu biểu, người đã có công lớn trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng chí đặc biệt quan tâm đến việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, coi đó là linh hồn của dân tộc. Với đồng chí, văn hóa không phải là khái niệm xa xôi, mà chính là đạo đức, là lối sống, là sức mạnh nội sinh để phát triển đất nước. Đồng chí cũng là người đặt nền móng cho lĩnh vực nghiên cứu Hồ Chí Minh học, với những tác phẩm sâu sắc về tư tưởng và phong cách của Bác Hồ, giúp các thế hệ mai sau hiểu đúng và vận dụng sáng tạo di sản quý báu của Người.
Đồng chí Phạm Văn Đồng - Tấm gương đạo đức cách mạng trong sáng, mẫu mực
Học tập và làm theo tấm gương của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Phạm Văn Đồng luôn thực hành đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chí công vô tư. Dù ở cương vị lãnh đạo chủ chốt của đất nước trong nhiều thập kỷ, đồng chí vẫn giữ một lối sống vô cùng giản dị, khiêm nhường. Căn nhà của đồng chí, những bộ quần áo đồng chí mặc, phong thái gần gũi của đồng chí với Nhân dân đều toát lên vẻ đẹp của một người Cộng sản chân chính: Hết lòng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, giản dị giữa đời thường.
Đồng chí luôn căn dặn cán bộ, đảng viên phải gần dân, nghe dân, thấu hiểu nỗi khổ của Nhân dân. Sự mẫu mực và nhân ái của đồng chí đã chiếm trọn tình cảm của đồng bào và bạn bè quốc tế. Cuộc đời đồng chí là minh chứng sống động rằng: người lãnh đạo thực sự là người đầy tớ trung thành của Nhân dân, lấy sự phồn vinh của Tổ quốc làm mục tiêu duy nhất để phấn đấu.
Đối với ngành Giáo dục, đồng chí Phạm Văn Đồng chính là người đã cụ thể hóa quan điểm "Giáo dục là quốc sách hàng đầu". Đồng chí từng nhấn mạnh vị thế của người thầy trong xã hội bằng câu nói đi vào lịch sử: "Nghề dạy học là nghề cao quý nhất trong các nghề cao quý". Đối với đồng chí, giáo dục không chỉ là dạy chữ, mà quan trọng hơn cả là dạy làm người, đào tạo ra những thế hệ vừa có tài, vừa có đức để phụng sự Tổ quốc.
Thấm nhuần những tâm huyết sâu sắc của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng - người luôn coi giáo dục là động lực then chốt của sự phát triển, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh nhà đang đứng trước vận hội mới để thực hiện những bước tiến mang tính đột phá. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về "Đột phá phát triển giáo dục và đào tạo" chính là sự tiếp nối và nâng tầm những tư tưởng vĩ đại của Người trong bối cảnh mới. Toàn ngành Giáo dục đã và đang:
Thực hiện đột phá về tư duy và quản lý giáo dục: Chúng ta đang quyết liệt đổi mới mạnh mẽ hệ thống giáo dục theo hướng hiện đại, chuẩn hóa và hội nhập quốc tế. Việc chuyển từ giáo dục chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất và tư duy sáng tạo cho người học chính là hiện thực hóa tầm nhìn của đồng chí Phạm Văn Đồng về việc đào tạo nên những con người có trí tuệ và bản lĩnh, đủ sức gánh vác tương lai đất nước trong kỷ nguyên số.
Xây dựng đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định sự đột phá: Khắc ghi lời dạy của cố Thủ tướng về sự cao quý của nghề giáo, ngành Giáo dục tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và nhà giáo có đủ tâm, đủ tầm và bản lĩnh sư phạm vững vàng. Trong giai đoạn mới, mỗi thầy cô giáo không chỉ là tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo, mà còn phải là người tiên phong trong chuyển đổi số, thích ứng với các công nghệ giáo dục hiện đại, xứng đáng với sự kỳ vọng và tôn vinh của vị lãnh đạo tiền bối dành cho những "kỹ sư tâm hồn".
Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với giáo dục truyền thống: Trên nền tảng đạo đức cách mạng mà đồng chí Phạm Văn Đồng đã suốt đời vun đắp, chúng ta đẩy mạnh việc bồi đắp lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng cống hiến cho học sinh, sinh viên. Đây chính là chìa khóa để tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng cạnh tranh toàn cầu nhưng vẫn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp nối xứng đáng sự nghiệp cách mạng vẻ vang mà các bậc tiền bối đã dày công xây dựng.
Đồng chí Phạm Văn Đồng đã đi xa, nhưng di sản mà đồng chí để lại cho Đảng, cho dân tộc vẫn còn nguyên giá trị. Trí tuệ sáng ngời và nhân cách mẫu mực của đồng chí là nguồn cổ vũ, động viên to lớn cho toàn Đảng, toàn dân ta trên con đường xây dựng đất nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Nhân kỷ niệm 120 năm Ngày sinh của đồng chí, mỗi cán bộ, công chức, viên chức ngành Giáo dục càng thêm tự hào về truyền thống vẻ vang của dân tộc. Chúng ta nguyện ra sức học tập, rèn luyện theo tấm gương đạo đức của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng; đoàn kết, sáng tạo, quyết tâm vượt qua mọi khó khăn để đưa sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà ngày càng phát triển bền vững./.
-----
Quý độc giả có thể tham khảo đề cương tuyên truyền kỷ niệm 120 năm ngày sinh cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng tại đây.
